Interview

'Opgeven hoort niet bij mij'

Verhaal van Ton Dhondt (GGZ-Friesland)

Wat zijn de gevolgen van corona voor de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ)? In een serie interviews reflecteren bestuurders op de pandemie en wat corona betekent voor de toekomst van de GGZ-sector. Een gesprek met Ton Dhondt, lid van de Raad van Bestuur van GGZ-Friesland en één dag per week werkzaam als psychiater in het Behandelcentrum Neuropsychiatrie. GGZ-Friesland steunt Museum van de Geest al vanaf het eerste uur met een financiële bijdrage.

Ruim een jaar geleden ging ons land op slot: we werden overvallen door Covid 19. Hoe kijk je daar nu op terug?

“Bizar. Februari vorig jaar was ik in Chili, een reis van Santiago naar Vuurland om precies te zijn. Ik wilde even resetten, binnen de organisatie van GGZ-Friesland waren er nogal wat veranderingen op komst. Lekker een maandje er tussen uit om toe te komen aan mezelf. Toen ik thuiskwam, brak de pleuris uit; mijn reflectie was van korte duur. Binnen een mum van tijd veranderde de sfeer in onze organisatie: waar we normaal gesproken maanden over praten, moest er nu binnen een heel kort tijdsbestek van alles worden geregeld. Er ontstond een soort militaire bevel-structuur.”

"Het is allemaal shit, shit, shit, maar opgeven hoort niet bij mij"
Ton Dhondt

Dat klinkt nogal heftig. Wat waren de belangrijkste ‘bevelen’ die jij moest uitdelen?

“Alle contacten moesten digitaal, tenzij het echt niet anders kan. Dat betekende een enorme verandering voor de hulpverlener en de cliënt. Iedereen werd uitgerust met laptops, smartphones, camera’s ect. In het begin was dat allemaal heel spannend. Hoe houd je dat contact goed met je cliënt? Hebben ze zelf ook alle techniek in huis? Therapeuten moesten op een andere manier hun voelhorens uitzetten: ruiken, voelen, proeven is er niet meer bij. Al gauw werden we aangenaam verrast. Uit onderzoek van onze cliëntenraad onder cliënten en hulpverleners blijkt dat de meesten ‘face to face-contact’ weliswaar hebben gemist, maar dat de effectiviteit van de behandeling niet achteruit is gegaan. Zelfs een EMDR-behandeling (een therapie die wordt gebruikt voor de verwerking van trauma’s) kan digitaal. Ongelofelijk, dat hadden we een jaar geleden nooit gedacht! Ook de veerkracht van cliënten heeft mij verrast. Een patiënt van mij, een jonge jongen, zegt regelmatig: ‘Ja Ton, het is allemaal shit, shit, shit, maar opgeven hoort niet bij mij.’”

'Opgeven hoort niet bij mij'

Wat is voor jou als bestuurder de grootste verandering?

“De belangrijkste uitdaging voor een bestuurder is om verbinding te houden. En dat is best ingewikkeld, want ik woon in Alkmaar en werk in Friesland, dus ook ik kan niet meer ruiken, voelen en proeven om goed te peilen wat er speelt binnen de organisatie. Gelukkig werk ik nog 1 dag per week als psychiater in het Behandelcentrum Neuropsychiatrie; dan houd je iets meer contact met de vloer. Een mooi initiatief is onze brandweerbus, een bus die daadwerkelijk staat voor daadkrachtige beweging voorwaarts: we hebben medewerkers en cliënten thuis bezocht, letterlijk verbinding maken. Ook hebben we de E-held-prijs (een afgeleide van E-Health) in het leven geroepen: bedoeld voor mensen die zich extra hebben ingezet om het digitale contact te verbeteren. Want het is geweldig wat zij allemaal hebben ontwikkeld: groepstherapie via zoom, een psychose interventieteam die online farmaco-therapie toepast en een psycholoog die digitaal eetstoornissen behandeld. Ongelofelijk, wat een innovatie!”

"Geen verlof, geen bezoek, doen we hier goed aan?"
Ton Dhondt

Is er in deze coronatijd iets gebeurd waar je niet van kon slapen?

“Soms moest een complete afdeling in lockdown omdat er besmettingen waren. Daar lag ik wakker van: wat doen we onze cliënten aan? Geen verlof, geen bezoek, doen we hier goed aan? En waar ik nog steeds wakker van lig, is dat sommige medewerkers gezondheidsrisico’s nemen om koste wat kost de continuïteit van de behandeling voort te zetten. Wat is dat toch? Een roeping, een Florence Nightingale-achtig houding? Ze vinden onze corona-maatregelen soms buiten proportioneel en dan is het ook lastig dat ik op afstand zit. Maar als bestuurder heb ik een zorgplicht en ben ik verantwoordelijk voor de gezondheid van mijn mensen. Je kan niet verwachten dat GGZ-personeel op dezelfde manier blijft werken als voor corona.”

Zijn er momenten geweest dat jij als bestuurder de coronaregels hebt overtreden? Heb je je ogen gesloten voor dingen?

“Ja, dat is wel een keer voorgekomen. Ik heb een jongen in behandeling met een ingewikkeld psychiatrisch beeld: last van psychoses in combinatie met een niet aangeboren hersenletsel. Vanwege het besmettingsgevaar mocht hij geen bezoek ontvangen en kreeg hij geen verlof. Dat hield hij echt niet uit en toen hebben wij samen met hem en zijn ouders besloten dat hij naar zijn ouders zou gaan. Daar ging het mis. Zijn moeder stuurde mij een filmpje van haar zoon en ik dacht: ‘Nu moet ik hem toch echt zelf gaan zien’. Met handschoenen aan en een masker voor, heb ik hem onderzocht. Volgens de toen geldende coronaregels mocht dat niet, maar op dat moment kon ik niet anders. Ik betwijfel of je dat een overtreding moet noemen.”

Sommige experts verwachten door corona een ‘tsunami aan nieuwe cliënten’ binnen de GGZ. Wat is jouw opvatting hierover?

“We zien in Friesland (nog) geen stijging van nieuwkomers, mensen die niet eerder in aanraking zijn geweest met de GGZ. Dat kan nog komen natuurlijk; door corona is het leven bij sommige mensen totaal anders gelopen dan verwacht. Wel zien we een lichte toename van jongeren bij de acute zorg; vaak hadden zij ook voor corona al een psychische kwetsbaarheid. Wat opvallend is, en wat ik bij meerdere collega’s hoor, is een toename van eetstoornissen bij jongeren. De oorzaak daarvan kunnen we nog niet duiden.”

'Opgeven hoort niet bij mij' 1

Wat betekent corona voor de toekomst van de GGZ?

“We moeten mensen nog meer laten stilstaan bij hun innerlijke veerkracht. Op dit moment zijn we in samenwerking met de ontwikkelaars van de digitale toepassing Jamzone aan het onderzoeken of we hun methodiek die mensen vitaler, creatiever, gelukkiger en gezonder maakt, breed kunnen aanbieden. De hersenen worden geactiveerd, gekneed en getraind zodat mensen zo veel mogelijk zelf hun problemen te lijf kunnen gaan. Een groter beroep doen op je eigen veerkracht, is overigens een uitdaging voor de hele maatschappij. Ik hoorde dat er nu ook sprake is van een thuiswerk-crisis; je kan alles wel een crisis noemen!”

Welk verhaal over ‘GGZ ten tijde van corona’ moet Museum van de Geest absoluut aan haar publiek vertellen?

“Het verhaal over veerkracht. In het museum hangt nu in roze neonletters de prachtige quote ‘Fantastic to feel beautiful again’ van de Britse kunstenares Tracey Emin. Ik zou het geweldig vinden om quotes van patiënten en hulpverleners te zien in het museum. Het liefst in neonletters! En dan kom ik weer terug bij mijn cliënt: ‘Het is allemaal shit, shit, shit, maar opgeven hoort niet bij mij.”